NRK må skjerpe Iran-dekningen

Vi som skriver under dette brevet, har over tid har vært bekymret for hvordan NRK omtaler Iran og den iranske opposisjonen i nyhetssendinger og aktualitetsprogrammer.

Dette handler ikke om at NRK skal støtte én bestemt politisk retning. Det handler om behovet for større presisjon, tydeligere kildebruk og mer faglig forankring i en dekning som har betydning for offentligheten i Norge, og som oppleves svært nært for mange norsk-iranere.

Vi mener at dekningen i for liten grad speiler hva som faktisk uttrykkes i gatene i Iran. Det finnes mange hundre videoer fra demonstrasjonene i januar 2026, som andre internasjonale medier har verifisert, der slagord til støtte for Reza Pahlavi ropes av store folkemengder. Iranere kaller ikke på noen andre ledere. Uansett hvordan man vurderer Pahlavis rolle politisk, er dette reelle og dokumenterbare protestuttrykk som burde inngå i en nyansert beskrivelse av det iranske folk. Likevel ser vi at denne delen av protestene ofte får liten eller ingen plass i NRKs dekning.

I omtalen av den iranske opposisjonen i NRK brukes det ofte også merkelapper og sterke karakteristikker. Ord som splittende, ekstrem, ultranasjonalistisk og fascistisk har kommet som del av nyhetsformidlingen. Når slike merkelapper fremstår som etablerte fakta i nyhetssendinger, forventer vi at NRK tydelig viser hva påstandene bygger på.

Et konkret eksempel er uttalelser fra NRKs korrespondent Yama Wolasmal i Dagsrevyen 9. januar, der Reza Pahlavi ble omtalt som en aktør som fremmer «ultranasjonalistisk, fascistisk tankegods», samtidig som det ble gitt et inntrykk av at iranske minoriteter som kurdere og balutsjere generelt avviser ham. Uansett hva man synes om Pahlavi, er dette alvorlige og vidtrekkende påstander. Når NRK bruker så sterke karakteristikker i nyhetsformidling, må det dokumenteres med kilder fra Iran og settes i nødvendig kontekst.

Dette er også forankret i grunnleggende presseetiske prinsipper. Vær Varsom plakaten slår fast at pressen skal kontrollere at opplysninger som publiseres er korrekte, og være kritisk i valg av kilder. Den understreker også krav om saklighet og omtanke i presentasjon. Når sterke beskrivelser presenteres uten tilstrekkelig kildegrunnlag, svekkes publikums mulighet til å skille mellom dokumenterte opplysninger og vurderinger.

Vi reagerer også på et mønster der ytterliggående miljøer på venstresiden i Norge tidvis får rollen som representanter for hva eksiliranere eller iranere mener, uten at seerne får tydelig informasjon om hvem som faktisk omtales, eller hvor representative disse stemmene er. Dette bidrar til et skeivt bilde av den iranske diasporaen og iranere i Iran.

Vi ber derfor NRK om følgende:

• å være tydeligere på hva som er faktum og hva som er analyse
• å synliggjøre kildegrunnlaget når sterke karakteristikker brukes
• å sikre større bredde i hvem som får definere og beskrive opposisjonen
• å praktisere en mer konsekvent og balansert intervjustil, med kritiske spørsmål til alle parter

Iran er et land i krise, og dekningen av landet fortjener høyere presisjon og større etterrettelighet. Det vil styrke både kvaliteten i NRKs journalistikk og tilliten hos publikum.

ما امضاکنندگان این نامه، طی مدت طولانی نسبت به شیوه‌ای که شبکهٔ NRK در خبرها و برنامه‌های تحلیلی خود دربارهٔ ایران و اپوزیسیون ایران سخن می‌گوید، نگران بوده‌ایم.

مسئله این نیست که NRK باید از یک جریان سیاسی مشخص حمایت کند. مسئله نیاز به دقت بیشتر، شفافیت بالاتر در استفاده از منابع، و اتکا به دانش و تحلیل حرفه‌ای در پوششی است که هم برای افکار عمومی در نروژ اهمیت دارد و هم برای بسیاری از ایرانیان نروژ بسیار نزدیک و شخصی است.

ما معتقدیم این پوشش به اندازه کافی بازتاب‌دهندهٔ آن چیزی نیست که واقعاً در خیابان‌های ایران بیان می‌شود. صدها ویدیو از اعتراضات ژانویهٔ ۲۰۲۶ وجود دارد که رسانه‌های بین‌المللی دیگر نیز آن را راستی‌آزمایی کرده‌اند؛ و در آنها جمعیت‌های بزرگ شعارهایی در حمایت از رضا پهلوی سر می‌دهند. ایرانیان نام هیچ رهبر دیگری را فریاد نمی‌زنند. فارغ از این که نقش سیاسی پهلوی را چگونه ارزیابی کنیم، اینها اعتراض‌هایی واقعی و قابل مستندسازی هستند که باید در یک توصیف دقیق و چندجانبه از مردم ایران جای داشته باشند. با این حال، می‌بینیم که این بخش از اعتراضات اغلب جایگاه بسیار اندکی در پوشش NRK دارد یا اصلاً دیده نمی‌شود.

در روایت NRK از اپوزیسیون ایران، همچنین برچسب‌ها و توصیف‌های تند و سنگین نیز زیاد به کار می‌رود. واژه‌هایی مانند «تفرقه‌افکن»، «افراطی»، «فرا‌ملی‌گرای افراطی» و «فاشیستی» به عنوان بخشی از خبررسانی مطرح شده‌اند. وقتی این برچسب‌ها در یک برنامهٔ خبری به گونه‌ای ارائه می‌شوند که گویی واقعیت‌های تثبیت‌شده هستند، انتظار داریم NRK به روشنی توضیح دهد این ادعاها بر چه پایه و منابعی استوارند.

یک نمونهٔ مشخص، اظهارات یاما وُلَسمال، خبرنگار NRK، در اخبار Dagsrevyen در تاریخ ۹ ژانویه است؛ جایی که رضا پهلوی به عنوان فردی معرفی شد که «تفکر فرا‌ملی‌گرای افراطی و فاشیستی» را ترویج می‌کند، و همزمان این تصویر ایجاد شد که اقلیت‌های ایرانی مانند کردها و بلوچ‌ها به طور کلی او را رد می‌کنند. فارغ از نظر مثبت یا منفی نسبت به پهلوی، اینها ادعاهایی جدی و بسیار گسترده هستند. وقتی NRK از چنین توصیف‌های تندی در خبررسانی استفاده می‌کند، باید آنها را با منابع قابل اتکا از داخل ایران مستند کند و در چارچوب لازم قرار دهد.

این مسئله همچنین به اصول پایه‌ای اخلاق حرفه‌ای رسانه مرتبط است. «منشور وظیفهٔ احتیاط» (Vær Varsom-plakaten) تأکید می‌کند که رسانه‌ها باید از درستی اطلاعاتی که منتشر می‌کنند اطمینان حاصل کنند و در انتخاب منابع رویکردی انتقادی داشته باشند. این منشور همچنین بر ضرورت بی‌طرفی، رعایت انصاف و دقت در نحوهٔ ارائهٔ مطالب تأکید دارد. زمانی که توصیف‌های قوی بدون پشتوانهٔ کافی و بدون شفافیت در منابع ارائه می‌شوند، توانایی مخاطبان برای تشخیص میان اطلاعات مستند و برداشت‌ها یا قضاوت‌ها تضعیف می‌شود.

ما همچنین نسبت به الگویی اعتراض داریم که در آن گاه برخی محافل تندرو در جناح چپ نروژ نقش نمایندگی برای بیان نظر «ایرانیان خارج از کشور» یا «ایرانیان» را پیدا می‌کنند، بدون آنکه به بینندگان روشن گفته شود دقیقاً از چه گروهی صحبت می‌شود و این صداها تا چه حد نمایندهٔ واقعیت هستند. چنین رویکردی تصویری یک‌سویه و نادرست از ایرانیان خارج از کشور و نیز ایرانیان داخل ایران ایجاد می‌کند.

بنابراین از NRK می‌خواهیم:

• روشن‌تر توضیح دهد چه چیزی «واقعیت» است و چه چیزی «تحلیل»

• هنگام به کار بردن توصیف‌ها و برچسب‌های سنگین، مبنای منابع و مستندات را شفاف بیان کند

• تنوع و گستردگی بیشتری در انتخاب کسانی که اپوزیسیون را تعریف و توصیف می‌کنند، ایجاد کند

• شیوهٔ مصاحبه و پرسشگری را منسجم‌تر و متوازن‌تر کند و از همهٔ طرف‌ها پرسش‌های جدی و انتقادی بپرسد

ایران کشوری در وضعیت بحران است و پوشش خبری آن شایستهٔ دقت بیشتر و اتکاپذیری بالاتر است. این امر هم کیفیت روزنامه‌نگاری NRK را تقویت می‌کند و هم اعتماد مخاطبان را افزایش می‌دهد.